Protein enerji Malnütrisyonu (PEM) Beslenme ve Diyet Tedavisi


Protein enerji Malnütrisyonu (PEM) Beslenme ve Diyet Tedavisi

Sağlıklı yaşam şeklini bilen ve uygulayan ailelerin bebekleri, dünyaya geldiklerinden itibaren boy, kilo, zihinsel ve bedensel gelişimi yukarı yönlü bir artış göstermektedir. Ancak hamilelik döneminde anne sağlıklı yaşam şeklini benimsememişse (fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme vs.), doğumdan sonra bebeğini yeterli ve dengeli besleyemez ise ve aynı zamanda bebekte enfeksiyonlar sık görülürse  bebekte malnitrusyon gelişme ihtimali yüksektir. Malnütrisyon denince akla ilk gelen PEM’dir.  Yani diğer adıylaProteinEnerjiMalnütrisyonu.

Bu yazımızda protein enerji malnütrisyonu nedir? Belirleri Nelerdir? PEM de Beslenme ve diyet  tedavisi nasıl olmalıdır gibi bir çok sorunun cevabını vereceğiz.

Konu İçeriği

Protein enerji Malnütrisyonu Nedir?

Malnitrüsyon; büyüme ve gelişme için ihtiyaç duyulan besin ögelerinin yetersiz alınması durumunda kendini gösteren klinik bir durumdur. Protein enerji malnütrisyonu ise beslenme bozukluğu sonucu hem protein hem de enerji yetersizliğinden kaynaklanan,genel olarak 0-5 yaş arası çocuklarda ortaya çıkan,  çoğu zaman enfeksiyonların eşlik ettiği akabinde bazı zihinsel ve bedensel anormalliklerin kendini gösterdiği bir durumdur.

Günümüzde çeşitli nedenlerden dolayı (hastalık, sosyoekonomik durum, bilgisizlik vs.) milyonlarca çocuk PEM’den dolayı yaşamını yitirmektedir. Ancak önlemez bir tablo değildir. Çocukların alması gereken gıdaları yeteri kadar tüketmesine yardımcı olunur ve neden beslenemediği, neden gıdaya ulaşamadığı gibi soruların cevabı bulunur çözüme kavuşturulursa PEM büyük bir sorun olmaktan çıkacaktır. PEM’in birçok nedeni vardır. Her coğrafya hatta aynı toplumdaki her aile için PEM’in nedenleri çeşitlilik göstermektedir.

pem belirtileri ve nedenleri

Nedenleri

Genel olarak protein enerji malnütrisyonun nedenlerine bakacak olursak;

  1. Yoksulluk ve ihtiyaç duyulan besinlere ulaşamama
  2. Var olan gıdaların bazı aileler için satın alınamayacak kadar pahalı olması
  3. Çocuğu beslemekle yükümlü olduğu aile bireylerinin bilgisizliği
  4. Yetersiz beslenmenin alışkanlık haline getirilmesi (Bknz: Çocuklarda Yetersiz ve Dengesiz Beslenme)
  5. Hatalı beslenme alışkanlıkları
  6. Yetersiz hijyen koşulları
  7. Sık enfeksiyonlara yakalanma ve ilerleyen zamanlarda bağışıklığın zayıflaması
  8. İlk 6 ay sadece anne sütüylebeslenmesi gereken bebeklerin sütten erken kesilmesi ve süte alternatif yanlış gıdaların takviyesi(anne sütü olduğu halde il 6 ayda inek sütünün bebeğe içirilmesi ve anne sütünün kesilmesi)
  9. Annenin sık doğum yapmasıyla beraber vücudundaki bebek için gerekli depoların yetersiz olması
  10. Gerek yanlış dini inanış gerek kulaktan dolma bilgilerden dolayı gelişen geleneksel beslenme alışkanlıkları
  11. Bebekteki emilim bozuklukları
  12. Aşırı düzeyde iştahsız çocuk yada iştahsız bebek
  13. Akut veya kronik rahatsızlıklar
  14. Aile bireylerinin bebeğe yeteri kadar zaman ayırmaması, gerekli periyotlarda yapılması gereken klinik kontrollerinin yaptırılmaması

 PEM Belirtileri

Protein enerji malnütrisyonu bazı ölçütlere göre sınıflandırılmaktadır.

  1. Hafif PEM
  2. Orta PEM
  3. Ağır PEM
  • a- Marasmus
  • b-Kwashiorkor
  • c-Marasmik-Kwashiorkor

Yukarıda verilen protein enerji malnütrisyonu sınıflarından en sık görüleni, zihinsel ve bedensel gelişmelerin durmasının başlıca nedenini oluşturan hafif ve orta PEM ‘dir. Gerekli kontrollerin yapılmaması sonucu için gözden kaçan iki protein enerji malnütrisyonu sınıfıdır. Başlıca belirtileri sık hasta olma, yorgunluk, ilgisizlik ve fiziksel aktivitede azlığıdır. Ancak bu belirtilerçoğu aile tarafından geçici olarak algılanmaklabirlikte asıl sorunun ne olduğu bilinmemektedir. Bu sebepten dolayı bebeğin belirli periyotlarda sağlık kurumlarına gidip çocuğun boy, kilo ölçümünün yaptırılması yaşa göre sağlıklı çocuklar ile karşılaştırılması gerekmektedir.

malnütrisyon çocuk beslenme

Yaşına göre normal ağırlık ve boyda olmayan bebeklerin ilk olarak beslenmesi gözden geçirilmesi gerekir. Annenin bebeği nasıl beslediği konusunda doktora veya ilgili sağlık personeline doğru bilgileri aktarması çok önemlidir. Ayrıca annenin de bebek üzerinde iyi bir gözlemci olması önem arz etmektedir.(süt emiyor mu, iştahlı mı ?..) Doktorun diyetisyene yönlendirmesiyle yaşıtlarına göre boy ve kiloda geride olan çocukların beslenme düzeni diyetisyen tarafından gözden geçirilmesi ile ardından yine diyetisyen tarafından hazırlanan beslenme programıyla çocuğun büyüme ve gelişimi izlenmelidir. Ağır PEM de olan belirtiler ise biraz daha gözle görülebilmektedir.

Marasmusta;5 yaşın altındaki çocuklarda daha sık görülmekle birlikte enerji alımındaki yetersizlik ön plandadır. Deri rengi soluktur. Deri altı yağ dokusu azalmıştır. İhtiyar adam yüz görünümü mevcuttur, genel olarak iştahları iyidir ve vücudunun herhangi bir yerinde ödem yoktur. Marasmus konusunda daha detaylı bilgi için tıklayınız.

Kwashiorkorda;genel olarak proteinden yetersiz beslenme mevcuttur. 18 ay-3 yaş arasında sık görülür. Davranış bozuklukları ve çevreye ilgisizlik görülür.  Ödem görülmektedir. Eğer ödem yüzdeyse yuvarlak bir yüz görünümü ortaya çıkmaktadır.

Marasmik-Kwashiorkorda ise;marasmus ve kwashiorkordaki belirtilerin karışımıdır. Ağırlık oldukça düşük, boy kısalığı mevcut ve ödemli bir beden vardır.

Protein Enerji Malnütrisyonun Tıbbi Tedavisi

Öncelikle büyüme ve gelişmesinde bozukluk olduğu şüphelenilen çocuğu sağlık kurumuna götürüp gerekli klinik değerlendirmelerin yapılması, protein enerji malnütrisyonundan kaynaklı komplikasyonlar varsa doktorlar tarafından tedavi edilmesi sağlanmalıdır.(enfeksiyon, dehidratasyon, hipotermi, hipoglisemi, anemi, solunum güçlüğü vs.)  Malnütrisyon genel olarak beslenmenin yetersiz olduğu durumlarda ortaya çıktığından klinik tedaviden sonra diyetisyene önemli görevler düşmektedir.

pem - protein enerji malnütrisyonun prevelans

Protein enerji Malnutrisyonu Yaygınlığı – Dünyada / ülkelerde Görülme oranları

Genel olarak geçmişten günümüze PEM oranları giderek azalmaktadır. Ama bu oranı her ülke için söylemek doğru olmayabilir. Gelişmemiş veya gelişmekte olan ülkelerde protein enerji malnütriyonu daha çok görülmektedir.

1980 1992 yılları arasında gelişmekte olan 79 ülkede 5 yaş altı çocuklarda yapılan araştırma sonuçlarına göre;

Bangladeş’te normal ağırlığının altında olan çocuk oranı % 65.8 iken, Brezilyada yüzde 7, Çin’de yüzde 21.3, mısırda yüzde 10.4,  ırakta yüzde 11.9,  Hindistan’da yüzde 63.9, Pakistan’da yüzde 40.4, Uganda’da yüzde 23.3, Etiyopya’da yüzde 47 olarak gözlemlenmiştir. Bodurluk oranları ise olması gereken ağılığın altındaki çocuk sayısı fazla olan ülkelerde daha fazla olduğu görülmektedir. Aynı zamanda gelişmekte olan ülkelerdeki çocukların yaklaşık% 43’ü (230 milyon) bodur olduğu ortaya çıkmıştır.

Ülkemizde ise Baysal ve Köksal’ın 1971 ve 1970 yıllarında araştırmalarda bölgeler arası farklılıklar olmakla birlikte tüm bölgelerimizdePEM görülme oranıhiç de azımsanmayacak düzeyde olduğu görülmüştür.

Türkiye deki PEM’in yüzde 85 kadarı marasmus, kalanı ise marasmik-kwashiorkor olduğu görülmüştür.Türkiye Ulusal Beslenme-Sağlık Araştırmasıverilerine göre 0-5 yaş arası çocukların yüzde 17.6’sı hafif ve orta, yüzde 2.4’ü de daha ağır derecede malnütrisyonludur. Doğu bölgelerde oranların daha yüksek çıktığı görülmüştür.

beslenme ve diyet tedavisi

PEM Beslenme ve Tedavisi

Öncelikle malnütrisyona sebep olan etmenler ortaya çıkarılmalıdır. (gelir durumu, bilgisizlik, emzirme süresi gibi) Malnütrisyona sebep olan etmenler ortaya çıktıktan sonra var olan nedenlerin giderilmesi ve çocuğun anne babasına beslenme konusunda bazı elzem bilgilerin aktarılması gerekmektedir.

Özellikle 0-2 yaş arasındaki çocukların anne sütü alıp almadığı, gün içinde kaç defa emzirildiği öğrenilmelidir. Anne sütünün önemi anneye aktarılmalıdır. Belli yaştan sonra (6 aydan sonra) anne sütünün yanında ek gıdaları alıp alınmadığı araştırılmalı, alıyorsa ne kadar aldığı öğrenilmelidir. Anne sütü almayan bebeklerin nasıl besleneceğine dair bilgileri ilgili yazımızdan alabilirsiniz Bknz: Anne Sütü Alamayan Bebeklerde Beslenme

Bebeğin yetiştiği ortamda hangi besin gıdalarının olup olmadığı, var olanların hangi şartlarda sofraya geldiği öğrenilmelidir. Bir bakıma hastanın beslenme öyküsü öğrenilmeye çalışılmaktadır. Bir sonraki süreçte annenin çocuğu nasıl besleyeceği konusunda diyetisyen tarafından ayrıntılı şekilde aktarılmalıdır.

Hafif veya orta PEM olan çocukların tedavisi ağır PEM’e göre daha kolaydır. Öncelikle dehidratasyonu(sıvı kaybı) varsa ORS sıvı tedavisiyle düzeltilmeye çalışılmalıdır.  Dehidratasyonu düzeldikten sonra kabızlık veya ishal durumuna, yaşına, olması gereken ağırlığına göre alması gereken besin ögeleri diyetisyen tarafından belirlenmelidir. Bu aşamada diyetisyenin temel göreviyeterli miktarda enerji ve protein ihtiyacını karşılayacak beslenme planını yapmak ve annesinin bu planı evde nasıl uygulayacağını öğretmektir.

Sütlü gıdalar ve özel mamalar enerji ve protein açısından zengin olduğundan beslenme planında yeterli miktarda yer almalıdır. Hem temini kolay hem protein ve enerji içeriği yüksek olan kurubaklagil, tahıl, kıyma, yumurta yoğurt gibi besinler ile hazırlanan yemekler çocuğun ihtiyaçlarını karşılayabilecektir. Örneğin pişmiş pirinç ile yoğurt ideal bir karışımdır. Ancakbeslenme planı kişiye özel olduğundandiyetisyen tarafından söylenenler dışında herhangi bir besin grubu veya yiyecek yedirilmemelidir.

Ağır PEM’de ise beslenme planı daha komlekstir. Çocuğun durumuna göre günlük beslenme planı diyetisyen tarafından daha detaylı şekilde hazırlanmaktadır.  Ağır malnütrisyon durumunda, ağızdan yeterli besin alamıyorsa, ödemler yaygın ise, ciddi enfeksiyonlar varsa çocuk hastanede izlenmelidir. Dehidratasyon durumunda doktor ve diyetisyen kontrolünde sıvı kaybına göre ORS tedavisi uygulanır.

Sonuç ve Diyetisyen Yorumu

Bebeklerin ve çocukların beslenmesi yetişkinlerinkinden daha önemlidir. Çünkü yanlış beslenme alışkanlıklarının yansımaları çocuklarda bir ömür boyu görülecektir . O yüzden çocuğun beslenmeden kaynaklı olumsuzluklar yaşamaması için anne ve babaya büyük bir sorumluluk düşmektedir. Çocuğun veya bebeğin ihtiyaç duyduğu besin gruplarının yeterli miktarda karşılanması oldukça önemlidir. Kulaktan dolma geleneksel bilgiler ile çocuk beslenmesi planlanmamaldır. Gerektiğindediyetisyenile irtibata geçilmelidir.

 

Kaynaklar;

1)Çocuk hastalıklarında beslenme tedavisi,  5.


Protein enerji Malnütrisyonu (PEM) Beslenme ve Diyet Tedavisi


Protein enerji Malnütrisyonu (PEM) Beslenme ve Diyet Tedavisi


Protein enerji Malnütrisyonu (PEM) Beslenme ve Diyet Tedavisi


Protein enerji Malnütrisyonu (PEM) Beslenme ve Diyet Tedavisi


Protein enerji Malnütrisyonu (PEM) Beslenme ve Diyet Tedavisi


Protein enerji Malnütrisyonu (PEM) Beslenme ve Diyet Tedavisi


Protein enerji Malnütrisyonu (PEM) Beslenme ve Diyet Tedavisi


Protein enerji Malnütrisyonu (PEM) Beslenme ve Diyet Tedavisi